Nhiều người mua đất Tà Đùng để chờ tăng giá và chấp nhận để đất trống. Nhưng đất trống vẫn tốn tiền trông coi và dọn cỏ, còn đất có vườn thì tự nuôi nó. Muốn biết vườn nào hợp thì phải đọc được lớp đất dưới chân.
Nhận biết đất bazan tốt
Màu nâu đỏ tới đỏ sẫm. Màu càng đậm thường càng giàu sắt và nhôm, đặc trưng của bazan phong hoá.
Bóp nhẹ thấy tơi. Đất tốt vỡ thành hạt nhỏ, không dính bết cũng không rời rạc như cát.
Tầng canh tác dày. Đào một hố nhỏ xem lớp đất mặt sâu bao nhiêu trước khi gặp đá hoặc tầng cứng.
Có giun và rễ cây nhỏ. Dấu hiệu đất còn sống, không bị chai.
Thấm nước nhanh nhưng vẫn giữ ẩm. Đổ một ca nước, nước rút mà đất quanh đó vẫn ẩm là dấu hiệu tốt.
Ít sỏi kết von. Nhiều hạt tròn cứng màu đen nghĩa là tầng dưới đã kết von, rễ khó xuống.
Đào ở vài điểm khác nhau. Một thửa có thể có chỗ dày chỗ mỏng, đừng kết luận từ một hố.
Nhìn cây đang mọc. Cỏ dại cao, xanh đều là chỉ dấu đơn giản mà đáng tin.
Cây phù hợp với vùng này
Cà phê. Cây truyền thống của cao nguyên, hợp bazan, nhưng cần nước tưới mùa khô.
Sầu riêng. Giá trị cao, cần đất thoát nước tốt và tuyệt đối không ngập úng.
Bơ và mắc ca. Chịu được điều kiện khắc nghiệt hơn, chăm nhẹ hơn cà phê.
Cây dược liệu. Nhóm cây ngắn ngày hợp với người mới, thu hồi vốn nhanh hơn cây lâu năm.
Cây che bóng và chắn gió. Cần thiết trên đồi trống, trồng trước khi trồng cây chính.
Cỏ và cây phủ đất. Trên đất dốc đây là lớp bảo vệ, không phải thứ để dọn sạch.
Đừng trồng theo phong trào. Cây đang được giá lúc bạn trồng chưa chắc còn được giá lúc thu.
Hỏi người canh tác lâu năm quanh đó. Họ biết cây nào sống được trên chính sườn đồi ấy.
Những hạn chế cần biết
Đất bazan thường chua. Độ pH thấp là bình thường ở vùng này, cần cải tạo nếu trồng cây ưa trung tính.
Mùa khô kéo dài. Không có nước tưới thì phần lớn cây lâu năm không qua nổi mùa khô đầu tiên.
Đất dốc dễ rửa trôi dinh dưỡng. Mỗi mùa mưa mất một phần lớp mặt nếu không có cây phủ.
Canh tác lâu năm có thể bạc màu. Rẫy cà phê già chưa chắc là đất tốt, có khi ngược lại.
Tồn dư từ canh tác cũ. Nếu định trồng sạch hoặc làm dược liệu, nên xét nghiệm đất.
Tầng kết von chặn rễ. Cây lâu năm cần tầng đất đủ sâu, kết von nông là giới hạn thật.
Gió cao nguyên. Cây non không có chắn gió sẽ gãy hoặc còi.
Chi phí cải tạo không nhỏ. Vôi, hữu cơ, hệ thống tưới — cộng lại là một khoản đáng kể.
Kiểm tra thực tế khi đi xem đất
Mang theo một cái xẻng nhỏ. Nghe buồn cười nhưng đây là công cụ hữu ích nhất khi xem đất.
Đào ba hố ở ba vị trí. Đỉnh, giữa sườn và chân dốc thường khác nhau rõ rệt.
Đo độ sâu tầng mặt. Ghi lại con số, đừng chỉ nhìn.
Lấy mẫu nếu định đầu tư lớn. Xét nghiệm đất rẻ hơn nhiều so với một vụ thất bại.
Xem gốc cây cũ. Rễ ăn sâu hay bò ngang cho biết tầng đất tới đâu.
Hỏi chủ đất từng trồng gì. Lịch sử canh tác cho biết nhiều hơn cảm quan.
Đi lúc cuối mùa khô. Đất lúc khô nhất bộc lộ tầng cứng và độ chai rõ nhất.
Chụp ảnh mặt cắt hố đào. Để về đối chiếu giữa các lô đã xem.
Chất đất ảnh hưởng giá thế nào
Đất canh tác được thì có dòng tiền. Lô tự nuôi được mình khác hẳn lô chỉ nằm chờ.
Vườn đang cho thu làm tăng giá bán lại. Người mua sau nhìn thấy cây có trái thì tin hơn nghe kể tiềm năng.
Nhưng vườn xấu lại trừ điểm. Vườn già cỗi, sâu bệnh là chi phí phá bỏ chứ không phải tài sản.
Đất bạc màu cần thời gian. Cải tạo mất vài năm, và thời gian đó phải tính vào giá.
Người mua để ở ít quan tâm chất đất. Họ quan tâm tầm nhìn và đường vào hơn.
Người mua để làm thì ngược lại. Với họ, tầng canh tác là con số đầu tiên.
Biết mình thuộc nhóm nào. Trả tiền cho thứ mình sẽ dùng, đừng trả cho thứ nghe hay.
Ghi lại hiện trạng khi mua. Ảnh và số liệu đất lúc nhận sẽ hữu ích khi bán lại.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết tầng canh tác dày hay mỏng?
Đào vài hố nhỏ ở đỉnh, giữa sườn và chân dốc, đo độ sâu lớp đất mặt trước khi gặp đá hoặc tầng kết von, rồi ghi lại con số ở từng vị trí.
Rẫy cà phê lâu năm có phải là đất tốt không?
Không chắc. Canh tác lâu năm có thể làm đất bạc màu, và vườn già cỗi đôi khi là chi phí phá bỏ chứ không phải tài sản.
Không có nước tưới thì trồng được gì?
Rất hạn chế. Mùa khô ở cao nguyên kéo dài, và phần lớn cây lâu năm không qua nổi mùa khô đầu tiên nếu không có nguồn tưới.
Chất đất ảnh hưởng thế nào tới giá bán lại?
Với người mua để canh tác thì tầng đất là con số đầu tiên họ hỏi; với người mua để ở thì tầm nhìn và đường vào quan trọng hơn.
