Phần lớn người mua đất ở đây không định làm nông nghiệp chuyên nghiệp. Nhưng một vài dòng thu nhỏ, đúng với điều kiện tự nhiên của vùng, có thể bù được chi phí giữ đất và làm mảnh đất có sức sống.
Nguyên tắc bố trí
Chia lô thành các vùng chức năng. Vùng ở, vùng canh tác, vùng để tự nhiên.
Đặt nhà ở nơi có tầm nhìn nhưng ít bằng phẳng nhất. Dành phần đất tốt cho trồng trọt.
Giữ lại phần rừng hoặc cây bụi sẵn có. Đây là nguồn phấn hoa và là chỗ trú của thiên địch.
Bố trí theo đường đồng mức. Vừa chống xói vừa dễ canh tác trên dốc.
Nguồn nước đặt ở vị trí cao nếu có thể. Tưới tự chảy tiết kiệm điện suốt nhiều năm.
Đường nội bộ đi được xe rùa. Không cần rộng nhưng phải liên tục.
Chừa chỗ tập kết và sơ chế. Một mái che nhỏ là đủ cho quy mô gia đình.
Nhà kho gần lối vào. Để vận chuyển ra không phải qua khu ở.
Đừng lấp kín lô đất. Khoảng trống làm mọi thứ dễ chăm hơn.
Bắt đầu nhỏ và mở rộng dần. Nguyên tắc quan trọng nhất của cả bài.
Nuôi ong lấy mật
Đây là mô hình hợp vùng nhiều hoa rừng. Ong lấy mật từ rừng quanh, bạn không phải trồng gì thêm.
Đầu tư ban đầu thấp. Vài thùng ong và bộ dụng cụ cơ bản.
Không chiếm nhiều diện tích. Một góc vườn là đủ cho vài chục thùng.
Ong thụ phấn cho cây trồng trong vườn. Lợi ích này thường lớn hơn phần mật thu được.
Ong dú hợp với vườn nhỏ và ít nguy hiểm. Không đốt, dễ nuôi gần nhà, và mật có giá trị cao.
Ong mật cho sản lượng lớn hơn. Nhưng cần kỹ thuật và chăm sóc nhiều hơn.
Không dùng thuốc trừ sâu trong vườn. Đây là điều kiện bắt buộc nếu nuôi ong.
Học từ người nuôi trong vùng. Kinh nghiệm địa phương quan trọng hơn sách.
Đầu ra cho mật vườn nhỏ khá thuận. Sản phẩm sạch có nguồn gốc rõ luôn có người mua.
Tham khảo thêm ở các trang chuyên về ong. Ongmoc.com và ongdu.com có nhiều thông tin về nghề này.
Cây dược liệu và cây đặc sản
Đất bazan và khí hậu mát hợp nhiều loại dược liệu. Đây là lợi thế tự nhiên của vùng.
Sâm bố chính là lựa chọn nhiều người thử. Chu kỳ ngắn hơn cây lâu năm, và giá trị khá.
Đương quy, đinh lăng, nghệ đều trồng được. Chọn theo đầu ra chứ không theo phong trào.
Trồng xen dưới tán cây lớn. Tận dụng diện tích và giữ ẩm cho đất.
Cây dược liệu cần đất thoát nước tốt. Đọng nước là nguyên nhân thất bại phổ biến nhất.
Sơ chế tại chỗ làm tăng giá trị. Phơi, sấy, đóng gói đơn giản là đã khác.
Tìm hiểu đầu ra trước khi trồng. Trồng xong mới đi tìm người mua là làm ngược.
Bắt đầu bằng diện tích thử nghiệm nhỏ. Một sào để học, rồi mới mở rộng.
Ghi chép từng vụ. Giống, ngày trồng, cách chăm, sản lượng, giá bán.
Tham khảo các trang chuyên về dược liệu. Nhansam.org là một nguồn để bắt đầu tìm hiểu.
Cây ăn quả và cây lâu năm
Bơ và mắc ca hợp khí hậu vùng này. Đã có nhiều vườn trong khu vực làm tốt.
Sầu riêng cho giá trị cao nhưng khó tính. Cần nước, cần kỹ thuật, và cần vốn.
Cà phê là cây truyền thống của vùng. Ổn định nhưng cần diện tích lớn mới đáng kể.
Cây ăn quả cho bóng mát và cảnh quan. Giá trị này không tính bằng tiền nhưng có thật.
Trồng đa dạng thay vì độc canh. Rủi ro thấp hơn và thu rải đều trong năm.
Cây lâu năm mất vài năm mới cho thu. Nên trồng ngay từ khi mua đất.
Chọn giống từ vườn ươm uy tín. Giống kém làm mất luôn mấy năm chăm sóc.
Tính tới việc ai sẽ chăm khi bạn vắng. Cây lâu năm không thể bỏ mặc.
Vườn cây làm lô đất dễ bán hơn. Người mua nhìn thấy giá trị cụ thể.
Đừng trồng quá dày. Sai lầm gần như ai cũng mắc lần đầu.
Bài toán thực tế
Đừng kỳ vọng sống được bằng thu nhập này. Quy mô gia đình thì đây là khoản bù, không phải nguồn chính.
Nhưng nó bù được chi phí giữ đất. Thuế, chăm sóc, người trông coi.
Công sức là khoản đầu tư lớn nhất. Tính bằng thời gian chứ không bằng tiền.
Nếu ở xa thì phải có người tại chỗ. Đây là điều kiện tiên quyết.
Bắt đầu bằng thứ ít cần chăm nhất. Ong và cây lâu năm hợp hơn rau màu.
Đầu ra quyết định tất cả. Sản phẩm tốt mà không bán được thì không có mô hình nào bền.
Kể được câu chuyện sản phẩm là lợi thế. Mật ong từ một khu vườn cụ thể khác với mật ong chung chung.
Bán trực tiếp cho người dùng cuối. Biên lợi nhuận khác hẳn bán đổ.
Kết hợp với lưu trú nếu có. Khách ở lại là kênh bán hàng tự nhiên nhất.
Làm dần trong nhiều năm. Đây không phải kế hoạch hai mùa vụ.
Câu hỏi thường gặp
Lô đất bao nhiêu thì đủ để vừa ở vừa làm sản vật?
Không cần lớn. Một lô vài nghìn mét vuông đã đủ cho nhà ở, vài chục thùng ong, một khu dược liệu thử nghiệm và vài chục cây ăn quả lâu năm.
Nuôi ong ở Tà Đùng có khó không?
Đây là vùng nhiều hoa rừng nên khá thuận. Ong dú dễ nuôi gần nhà và không đốt, ong mật cho sản lượng cao hơn nhưng cần kỹ thuật. Điều kiện bắt buộc là không dùng thuốc trừ sâu trong vườn.
Trồng dược liệu có bán được không?
Được, nhưng phải tìm hiểu đầu ra trước khi trồng. Sơ chế tại chỗ và bán trực tiếp cho người dùng cuối cho biên lợi nhuận tốt hơn nhiều so với bán nguyên liệu thô.
Ở xa có làm được mô hình này không?
Chỉ khi có người tại chỗ chăm sóc. Nếu không, hãy bắt đầu bằng cây lâu năm và ong, là hai thứ chịu được việc chủ vắng mặt tốt hơn rau màu và cây ngắn ngày.
