Đất dốc thường rẻ hơn đất bằng cùng vị trí. Phần chênh lệch đó có thể là món hời, hoặc có thể bị nuốt sạch bởi chi phí san gạt và kè. Kết quả phụ thuộc vào cách bạn thiết kế.
Vì sao không nên san phẳng
Khối lượng đào đắp tăng theo bình phương độ dốc. Dốc gấp đôi thì chi phí không phải gấp đôi mà nhiều hơn thế.
Đất đắp không bao giờ chặt như đất nguyên thổ. Nhà đặt trên phần đắp là rủi ro lún kéo dài nhiều năm.
Taluy tạo ra sau khi san phải kè. Chi phí kè thường bị bỏ quên trong dự toán ban đầu.
Mất lớp đất mặt. Nếu bạn định trồng trọt thì đây là mất mát thật.
Thay đổi dòng chảy tự nhiên. Nước phải đi đâu đó, và thường là qua chỗ bạn không muốn.
Mất luôn cái đẹp của địa hình. Một sườn đồi bị bạt phẳng nhìn như công trường.
Cây lớn bị chặt bỏ. Cây cổ thụ mất mấy chục năm mới có lại.
Rủi ro sạt trong mùa mưa đầu tiên. Đất mới xáo trộn chưa ổn định.
Thời gian chờ ổn định nền. Có khi phải chờ một mùa mưa mới xây được.
Và thường vẫn không phẳng thật. Sau khi tốn hết tiền, mặt bằng vẫn nghiêng ít nhiều.
Nhà bậc thang
Chia nhà thành các cao độ khác nhau. Mỗi phần đặt trên một bậc, bám theo dốc tự nhiên.
Khối lượng đào giảm mạnh. Chỉ tạo các mặt bằng nhỏ thay vì một mặt bằng lớn.
Không gian có chiều sâu thú vị. Bước lên bước xuống trong nhà tạo cảm giác khác hẳn nhà phẳng.
Mỗi tầng bậc có tầm nhìn riêng. Cách này tận dụng được view tốt nhất của lô đất.
Móng chia nhỏ, dễ thi công. Không cần thiết bị lớn, hợp với điều kiện vận chuyển ở đây.
Thoát nước theo từng bậc. Dễ kiểm soát hơn là dồn nước về một chỗ.
Chi phí kè giảm. Vì taluy nhỏ và phân tán.
Nhược điểm là nhiều bậc thang trong nhà. Cân nhắc nếu có người lớn tuổi.
Cần kiến trúc sư hiểu địa hình. Đây không phải mẫu nhà lấy sẵn.
Nhưng chi phí thiết kế bù lại bằng chi phí đất đào. Rất thường là như vậy.
Nhà sàn và móng cột
Đặt nhà trên hệ cột với chiều cao khác nhau. Địa hình bên dưới gần như không phải động tới.
Phù hợp với dốc vừa và mạnh. Nhất là khi không muốn phá vỡ thảm thực vật.
Gầm sàn thông thoáng. Giảm ẩm, giảm mối, và hợp khí hậu ẩm ở đây.
Dòng chảy tự nhiên được giữ nguyên. Đây là lợi thế lớn về lâu dài.
Móng cột phải khoan tới lớp đất chặt. Đừng tiết kiệm ở khâu này.
Tính toán chống lật và chống trượt. Cột cao trên dốc chịu tải ngang khác nhà thường.
Kết cấu thép hoặc bê tông đều được. Gỗ chỉ dùng cho phần trên, không dùng làm cột chính.
Gầm sàn có thể tận dụng. Kho, chỗ để xe, hoặc chỉ để trống cho thoáng.
Chi phí thường thấp hơn san gạt và kè. Nếu độ dốc từ hai mươi phần trăm trở lên.
Hình thức hợp với văn hoá bản địa. Nhà sàn không phải là thứ xa lạ ở Tây Nguyên.
Hướng nhà và tầm nhìn
View đẹp nhất không phải lúc nào cũng là hướng tốt nhất. Phải cân giữa cảnh và nắng gió.
Hướng tây có ánh chiều đẹp nhưng nóng. Cần mái đua rộng hoặc lớp che.
Gió mùa khô ở đây khá mạnh. Đặt mặt kính lớn đón gió trực diện là sai lầm hay gặp.
Mưa tạt theo hướng gió. Hiên phía đón gió phải sâu hơn hiên phía khuất.
Sương mù sáng sớm là đặc sản. Bố trí chỗ ngồi sáng để tận hưởng.
Đừng đặt hết cửa sổ về một phía. Nhà cần đối lưu, nhất là ở nơi ẩm.
Che chắn tầm nhìn từ đường vào. Riêng tư quan trọng nếu bạn định ở lâu dài.
Tính cả tầm nhìn từ nhà hàng xóm. Đất trống hôm nay có thể có nhà năm sau.
Giữ vài cây lớn làm khung cảnh. Cây có sẵn đáng giá hơn cây trồng mới.
Đứng thử ở nhiều cao độ trước khi chốt. Chênh ba mét chiều cao đổi hẳn tầm nhìn.
Thoát nước và lỗi thường gặp
Rãnh chặn nước phía trên nhà. Đây là hạng mục quan trọng nhất trên đất dốc.
Dẫn nước mái ra xa móng. Không để nước mái đổ thẳng xuống chân taluy.
Không chặn dòng chảy tự nhiên. Nước bị chặn sẽ tìm đường khác, thường là qua nền nhà.
Kè phải có lỗ thoát nước. Kè kín là kè sẽ đổ, vì áp lực nước sau lưng kè.
Trồng cỏ phủ mặt taluy. Rẻ và hiệu quả trong việc chống xói bề mặt.
Đừng đặt bể phốt ở phía dưới nguồn nước. Lỗi này nghiêm trọng và khó sửa.
Kiểm tra sau mỗi mùa mưa. Vết nứt nhỏ trên kè là dấu hiệu sớm.
Đừng đắp thêm tải lên đỉnh taluy. Chất vật liệu hay đỗ xe trên đó là nguyên nhân sạt hay gặp.
Sân bê tông kín làm tăng nước chảy tràn. Dùng vật liệu thấm nước cho sân vườn.
Có bản vẽ thoát nước riêng. Không gộp chung vào bản vẽ kiến trúc rồi làm cho có.
Câu hỏi thường gặp
Đất dốc bao nhiêu thì không nên xây?
Không có ngưỡng tuyệt đối, nhưng từ khoảng ba mươi phần trăm trở lên thì chi phí móng, kè và thoát nước tăng nhanh, và cần khảo sát địa chất trước khi quyết định.
Nhà sàn hay nhà bậc thang tốt hơn?
Nhà bậc thang hợp dốc vừa và khi bạn muốn nhiều diện tích tiếp đất. Nhà sàn hợp dốc mạnh và khi muốn giữ nguyên địa hình cùng thảm thực vật bên dưới.
Có bắt buộc phải kè không?
Nếu có taluy do đào hoặc đắp thì có. Kè phải có lỗ thoát nước, vì áp lực nước tích sau lưng kè là nguyên nhân đổ kè phổ biến nhất.
Chi phí thiết kế cho đất dốc có đắt hơn không?
Có, vì không dùng được mẫu sẵn. Nhưng phần chênh này thường nhỏ hơn nhiều so với chi phí đào đắp và kè mà một thiết kế không phù hợp gây ra.
