Trên bản vẽ, thửa đất là một hình phẳng có diện tích rõ ràng. Ngoài thực địa, nó là một mặt nghiêng. Phần nghiêng đó quyết định bạn đặt được ngôi nhà ở đâu, tốn bao nhiêu để có mặt bằng, và mùa mưa có phải lo gì không.
Đọc độ dốc bằng mắt và bằng số
Dốc thoải dưới mười phần trăm. Đi bộ không mệt, xây dựng gần như trên đất bằng, chi phí san gạt nhỏ.
Dốc vừa mười tới hai lăm phần trăm. Vẫn làm được nhà và vườn, nhưng phải chia bậc và tính thoát nước tử tế.
Dốc mạnh trên hai lăm phần trăm. Phần dùng được co lại đáng kể, chi phí kè và móng tăng nhanh.
Cách ước lượng nhanh. Đi từ chân lên đỉnh, đếm bước và ước độ cao chênh. Tỷ lệ giữa hai con số là độ dốc thô.
Nhìn cây mọc. Cây nghiêng gốc, rễ trồi là dấu hiệu đất từng trượt.
Nhìn đường đồng mức trên bản đồ. Các đường sát nhau nghĩa là dốc, thưa nghĩa là thoải.
Hướng dốc quan trọng ngang độ dốc. Dốc về hướng có tầm nhìn thì lợi, dốc ngược vào trong thì mất cả nhìn lẫn nắng.
Đừng chỉ đứng ở đường nhìn vào. Từ mặt đường mọi lô đều trông thoải.
Phần diện tích thật sự dùng được
Không phải mét vuông nào cũng đặt được nhà. Trên đất dốc, phần bằng phẳng tự nhiên mới là phần đáng giá.
Tìm thềm tự nhiên. Nhiều lô đồi có sẵn một hai thềm phẳng, đó là chỗ đặt công trình.
Trừ phần quá dốc. Đoạn dốc đứng thường chỉ trồng cây giữ đất, không xây được.
Trừ hành lang suối nếu có. Phần ven suối bị hạn chế và cũng không nên xây.
Trừ phần giáp ranh. Cần chừa khoảng lùi, không xây sát mốc.
Tính lại đơn giá theo phần dùng được. Đây là con số so sánh thật giữa các lô, không phải giá trên tổng diện tích.
Lô rộng mà dốc đều có khi kém lô nhỏ có thềm. Diện tích lớn không tự động tốt hơn.
Vẽ phác lên ảnh chụp. Khoanh vùng đặt nhà, vùng vườn, vùng để nguyên — làm ngay tại chỗ khi đi xem.
San gạt và taluy
San gạt là đào chỗ này đắp chỗ kia. Cân bằng đào đắp thì rẻ, phải chở đất đi hoặc chở về thì đắt.
Đất đắp cần thời gian ổn định. Xây ngay trên nền đắp mới là mời lún nứt.
Taluy dương phía sau nhà. Đây là phần dễ sạt nhất khi mưa lớn, cần kè và thoát nước sau lưng kè.
Taluy âm phía trước. Cần chân kè vững, không thì cả mặt bằng trượt xuống theo.
Kè đá hộc, kè rọ đá, tường bê tông. Ba mức chi phí khác nhau, chọn theo chiều cao và tải trọng phía trên.
Rãnh đỉnh taluy là bắt buộc. Nước mặt phải được chặn trước khi đổ xuống mái dốc.
Trồng cỏ và cây rễ chùm. Rẻ, hiệu quả, và làm mái dốc trông tự nhiên hơn.
Hỏi giá thật cho khối lượng thật. Đơn giá theo mét khối, và khối lượng trên đất dốc luôn lớn hơn ước lượng ban đầu.
Mùa mưa và chuyện thoát nước
Nước luôn tìm đường cũ. Quan sát vệt xói trên đất, đó là nơi nước chảy mỗi mùa mưa.
Đừng chặn dòng chảy tự nhiên. Lấp một khe cạn nghĩa là mùa mưa nước sẽ tìm chỗ khác, thường là qua nhà bạn.
Thoát nước mái và sân phải dẫn ra xa. Đổ ngay chân taluy là cách nhanh nhất làm sạt.
Hố thấm hoặc bể thu. Giữ lại một phần nước mưa, vừa đỡ xói vừa có nước dùng.
Xem đất sau mưa lớn. Chỗ đọng nước lâu là chỗ nền yếu.
Hỏi hàng xóm về trận mưa lớn nhất. Họ nhớ rõ, và họ biết chỗ nào từng sạt.
Đường nội bộ cũng cần rãnh. Đường trên dốc không rãnh thì thành suối.
Làm thoát nước trước, xây sau. Đảo thứ tự là sửa lại tốn gấp nhiều lần.
Dấu hiệu nên tránh
Vết nứt dài trên mặt đất. Có thể là dấu hiệu khối trượt đang hình thành.
Đất đắp cũ không rõ nguồn gốc. Không biết đắp bằng gì, đầm tới đâu.
Taluy cũ đã có chỗ lở. Đã lở một lần thì sẽ lở tiếp nếu không xử lý gốc.
Nước rỉ ra giữa sườn dốc. Mạch nước ngầm nông, nền dễ yếu khi bão hoà.
Cây gãy đổ theo cùng một hướng. Gợi ý đất từng dịch chuyển.
Phía trên có công trình lớn. Nước và tải từ trên đổ xuống là rủi ro bạn không kiểm soát được.
Người bán tránh nói chuyện mùa mưa. Câu hỏi đơn giản mà né tránh thì thường có lý do.
Không có ai xây gì quanh đó. Đôi khi vì chưa tới lượt, đôi khi vì người trong vùng biết điều bạn chưa biết.
Câu hỏi thường gặp
Độ dốc bao nhiêu thì còn xây được nhà?
Dưới mười phần trăm gần như xây bình thường; mười tới hai lăm phần trăm vẫn làm được nhưng phải chia bậc và làm thoát nước tử tế; trên hai lăm phần trăm thì phần dùng được co lại và chi phí kè móng tăng nhanh.
Nên tính đơn giá theo tổng diện tích hay phần dùng được?
Theo phần dùng được. Trên đất dốc, mét vuông đặt được công trình mới là mét vuông đáng giá, và đó mới là con số so sánh thật giữa các lô.
Có nên xây ngay sau khi san gạt không?
Không. Nền đắp cần thời gian ổn định, xây ngay trên đất đắp mới rất dễ lún nứt về sau.
Dấu hiệu nào cho thấy đất từng sạt trượt?
Vết nứt dài trên mặt đất, cây nghiêng gốc hoặc rễ trồi, cây gãy đổ cùng một hướng, và taluy cũ đã có chỗ lở.
